donderdag in week 22 door het jaar

Niet de boodschapper, maar Christus

Tekst overweging: Kris

Paulus neemt in zijn brief aan de christengemeenschap van Korinte opnieuw het thema van de wijsheid op. Zoals we ons herinneren, plaatste hij tegenover de menselijke wijsheid, die veel belang hecht aan aanzien, welsprekendheid, succes en invloed, de wijsheid van God zoals die zichtbaar wordt in het kruis van Christus. Vandaag spreekt Paulus zelfs over dwaasheid: “Wanneer iemand van u denkt dat hij in deze wereld wijs is, moet hij eerst dwaas worden; pas dan kan hij wijs worden.” Paulus pleit hier niet voor domheid en evenmin keert hij zich tegen verstand, kennis of inzicht. Hij bedoelt dat een mens bereid moet zijn zijn eigen maatstaven te laten corrigeren door het evangelie.

Paulus wil de Korintiërs vooral losmaken van hun neiging zichzelf en anderen te beoordelen vanuit menselijke voorkeuren en aanzien. Binnen de gemeenschap waren groepen ontstaan die zich verbonden met Paulus, Apollos of Kefas, alsof de ene verkondiger belangrijker was dan de andere en alsof het aanzien van degene die men volgde ook iets vertelde over de eigen plaats binnen de gemeenschap. Paulus haalt die redenering helemaal onderuit. “Álles is van u”, schrijft hij, “maar u bent van Christus en Christus is van God.” De Korintiërs zeggen als het ware: ik behoor bij Paulus, ik bij Apollos en ik bij Kefas. Paulus draait het om: Paulus, Apollos en Kefas zijn dienaren die ten dienste staan van de gemeenschap. Geen enkele verkondiger mag de plaats innemen van Christus. Want uiteindelijk behoren jullie aan Christus. Daar ligt het fundament van hun identiteit en daar ligt ook de bron van hun eenheid.

Die woorden hebben weinig aan actualiteit verloren. Ook wij kunnen mensen, groepen, stromingen, opvattingen of leiders zo belangrijk maken dat ze mee bepalen wie wij zijn. Dat zien we bijvoorbeeld in de politiek. Politieke leiders hopen mensen achter hun ideeën te verzamelen. Daar is op zich niets verkeerd mee. Mensen hebben ook graag iemand naar wie ze kunnen opkijken, iemand die woorden geeft aan wat zij zelf belangrijk vinden en die richting wijst. Het kan kracht geven te weten dat je niet alleen staat, dat anderen dezelfde overtuiging delen en zich voor dezelfde zaak inzetten.

Het gevaar begint wanneer bewondering overgaat in haast onvoorwaardelijke trouw. Wanneer niet langer de vraag wordt gesteld of wat iemand zegt waar, rechtvaardig en menswaardig is, maar vooral telt dát die persoon het zegt. Wanneer kritiek bijna als verraad wordt ervaren, tegenstanders alleen nog met wantrouwen worden bekeken en het eigen kamp altijd gelijk moet krijgen. Dat zien we in België en Nederland, maar evenzeer wereldwijd, en het is van alle tijden. Paulus spreekt hier natuurlijk niet rechtstreeks over onze hedendaagse politiek, maar wie vandaag ziet hoeveel invloed sommige presidenten en politieke leiders op miljoenen mensen hebben, begrijpt hoe actueel zijn waarschuwing kan worden wanneer menselijke wijsheid zich hecht aan aanzien, invloed en macht. Zodra een mens zo groot wordt dat zijn woorden nauwelijks nog getoetst worden, is waakzaamheid nodig.

Hetzelfde mechanisme vinden we terug op sociale media. Ook daar hebben velen hun helden: influencers, opiniemakers, artiesten of andere bekende figuren naar wie soms miljoenen mensen dagelijks luisteren. Hun kleding wordt gedragen, hun producten worden gekocht, hun taal wordt overgenomen en hun mening krijgt gewicht. Ook daar is op zich niets verkeerd mee. Mensen kunnen ons inspireren, iets leren of ons helpen nieuwe wegen te ontdekken. De vraag is dan ook niet of we mensen mogen bewonderen. De vraag is: wat zeggen ze ons, wat bieden ze ons en vooral, wat doen ze met ons? Maken ze ons vrijer en menselijker? Leren ze ons zelf nadenken? Brengen ze ons dichter bij anderen, of voeden ze vooral verdeeldheid, angst en het verlangen om tot het juiste kamp te behoren?

Paulus wijst uiteindelijk naar Christus. Niet naar Christus als de zoveelste held die zoveel mogelijk bewonderaars rond zich verzamelt, maar naar de gekruisigde Heer. In Hem wordt zichtbaar hoe radicaal anders Gods wijsheid is. Naar de Zoon van God die neerknielde voor zijn leerlingen en hun de voeten waste. Naar Hem die grootheid verbond met dienstbaarheid en macht met liefde. Daar wordt de wijsheid van het evangelie zichtbaar. Ze staat vaak haaks op de boodschap dat je jezelf moet bewijzen, moet winnen, sterker moet zijn dan de ander of vooral je eigen belang moet verdedigen. Jezus zegt: wie groot wil zijn, moet dienen. In diezelfde gezindheid knielt Hij neer aan de voeten van mensen.

Ook binnen de Kerk ontsnappen we niet aan de verleiding onze eigen helden te kiezen. Sommigen voelen zich sterk verbonden met paus Franciscus, anderen met paus Leo, kardinaal Robert Sarah, bisschop Robert Barron of pater James Martin. Het zijn heel verschillende stemmen binnen een wereldwijde Kerk, en mensen kunnen zich om uiteenlopende redenen door een van hen aangesproken weten.
Maar ook dichter bij huis kan hetzelfde gebeuren. Binnen een parochie kunnen mensen zich sterk hechten aan een bepaalde priester, pastoraal werker of andere vertrouwde figuur. Dat kan heel waardevol zijn, zeker wanneer iemand ons geholpen heeft om te groeien in geloof. Moeilijk wordt het wanneer daardoor groepen ontstaan, wanneer de ene voorganger tegen de andere wordt uitgespeeld of wanneer veranderingen nauwelijks nog aanvaard kunnen worden omdat men vooral vasthoudt aan één persoon.
Ook binnen religieuze gemeenschappen kan zoiets spelen. Een zuster, broeder, overste of geestelijk begeleider kan veel betekenen en diepe dankbaarheid oproepen, maar ook daar blijft de gemeenschap groter dan één persoon en behoort zij uiteindelijk aan Christus, rond wie allen verzameld zijn. Paulus zou ons waarschuwen zodra onze voorkeur uitgroeit tot een etiket waarmee we onszelf tegenover anderen plaatsen: ik ben van deze, jij bent van die.
Geen paus, kardinaal, bisschop, priester, pastor, zuster, broeder of theoloog behoort het middelpunt van ons geloof te worden.

Paulus nodigt ons uit steeds opnieuw terug te keren naar de kern: niet de boodschapper staat centraal, maar Christus. Mensen kunnen ons helpen Hem beter te leren kennen. Hun woorden kunnen ons inspireren en hun leven kan ons iets van het evangelie laten zien. Maar uiteindelijk moeten ook hun woorden en keuzes getoetst worden aan Hem die niet kwam om gediend te worden, maar om te dienen.

Laten we onszelf daarom de vraag stellen: wie krijgt zoveel invloed op mij dat ik nauwelijks nog kritisch luister? Aan wie ontleen ik mijn overtuigingen, mijn zekerheid, soms zelfs mijn identiteit? En vooral: brengt wat ik hoor en wie ik volg mij dichter bij de gezindheid van Christus? Want daarin ligt volgens Paulus de ware wijsheid: niet dat wij kunnen zeggen bij wie wij horen, maar dat wij steeds dieper leren leven vanuit het besef dat wij van Christus zijn.

Laten we bidden

God,
moge het besef dat wij van Christus zijn
richting geven aan ons denken,
spreken en handelen.
In Christus, onze Heer.
Amen.

Geliefde mensen, laten we dankbaar leren van anderen zonder uit het oog te verliezen wie ons van binnenuit wil leiden.
Een mooie donderdag,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Mensen kunnen ons veel leren, maar niemand hoeft het middelpunt van ons leven te worden. Wie of wat krijgt bij mij soms meer plaats dan goed voor mij is?