zaterdag in week 18 door het jaar

Staande blijven op de wachttoren

Tekst overweging: Kris

Habakuk behoort tot de zogenaamde kleine profeten en leefde aan het einde van de zevende eeuw voor Christus, in een bijzonder onrustige tijd. De macht van Assyrië brokkelde af, terwijl de Chaldeeën, de Babyloniërs, steeds sterker werden en uiteindelijk ook Juda zouden treffen. Het bijzondere aan Habakuk is dat hij niet zozeer namens God tot het volk spreekt, maar met God in gesprek gaat namens het volk. Zijn boek heeft daardoor iets van een gebed, meer nog: van een indringend tweegesprek waarin een gelovige mens zijn vragen niet voor God verbergt.

En Habakuk hééft vragen. Hoe kan God toelaten dat een gewelddadig en meedogenloos volk als de Chaldeeën zoveel macht krijgt? Hoe kan Hij zwijgen wanneer de ene mens de andere vertrapt? De profeet durft het God ronduit te vragen: ‘Waarom dan verdraagt U deze trouwelozen, zwijgt U, nu de wetteloze verslindt wie rechtvaardiger is dan hij?’ Zijn geloof maakt hem niet blind voor het kwaad, integendeel. Juist omdat hij in God gelooft, kan hij zich niet neerleggen bij een wereld waarin geweld en onrecht het laatste woord lijken te hebben.

Habakuk gebruikt daarbij het beeld van een visser die mensen als vissen uit het water haalt, hen meesleept in zijn net en verzamelt in zijn fuik. De machtige doet met anderen wat hij wil en verheugt zich over zijn buit. In beeld gaat Habakuk nog verder: de Chaldeeër brengt offers aan zijn net en brandt wierook voor zijn fuik. Wat hem macht en succes verschaft, is uiteindelijk zijn god geworden.

Hoe actueel klinkt dat wanneer ook vandaag machthebbers pronken met hun wapenarsenaal, ermee dreigen en er hun grootheid aan ontlenen. Ook daar wordt wierook gebrand voor het vermogen om te vernietigen. Paus Franciscus verwoordde dit wel eens als een ‘ware godslastering’: de mens vereert zijn eigen vernietigingskracht. En zoals altijd wanneer afgoden worden vereerd, worden er offers gebracht — alleen zijn het nu mensenlevens die op het altaar terechtkomen.

Ook binnen de Kerk moeten we waakzaam blijven voor de bekoring van macht. Het is niet omdat iemand bisschop of priester is, of een belangrijke verantwoordelijkheid binnen de Kerk heeft, dat hij daarvoor minder kwetsbaar is. Ook daar kan de verleiding ontstaan om als het ware wierook te branden voor het eigen aanzien, voor het genoegen invloed te hebben, voor het gevoel dat mensen naar je opkijken en aandachtig luisteren naar wat je zegt. In de Kerk branden we geen wierook voor onszelf. De ware wierook stijgt op voor God, als teken van onze aanbidding, ons gebed en onze erkenning dat alle eer uiteindelijk Hem toekomt. Wie in de Kerk gezag ontvangt, is geroepen nederig voor de ander te knielen, hem de voeten te wassen, hem te dienen en, waar mogelijk, dichter bij God te brengen (Joh. 13,14-15). ‘Hoe meer aan iemand is toevertrouwd, des te meer zal van hem worden gevraagd’ (Lc. 12,48b).

Het geldt voor ons allemaal: waaraan branden wij onze wierook? Stijgt zij op naar God, of branden wij haar voor onszelf? Want ook in ons kan het verlangen leven om macht uit te oefenen: door anderen te overheersen, te kleineren of te veroordelen, door mensen in vakjes te plaatsen, hen niet ernstig te nemen of te denken dat we boven hen staan. Natuurlijk zijn de gevolgen daarvan niet te vergelijken met de vernietigingskracht van sommige wereldleiders die wierook branden voor hun wapenarsenalen. Maar aan de wortel schuilt dezelfde bekoring: de mens die zichzelf verheft en zichzelf in het middelpunt plaatst, waardoor God naar de achtergrond verdwijnt.

Terug naar Habakuk. Nadat hij gesproken en geklaagd heeft en zijn vragen voor God heeft neergelegd, zegt hij iets heel sterks: ‘Ik ga staan op mijn wachttoren, betrek mijn post op het bolwerk, kijk uit om te zien wat de Heer mij zal zeggen.’ We lezen daar snel over, maar het is een prachtig beeld van geloof. Habakuk loopt niet weg omdat hij God niet begrijpt, maar blijft staan. Hij blijft waakzaam, richt zijn blik omhoog en wacht op een woord dat hij zichzelf niet kan geven.

En God antwoordt. Niet door Habakuk een eenvoudige verklaring te geven voor al het kwaad dat hij om zich heen ziet, maar door hem op te roepen te wachten en trouw te blijven: ‘Ook al is het nog niet vervuld, wacht maar, het komt zeker, het zal niet uitblijven.’ En dan volgen die prachtige woorden: ‘De rechtvaardige zal leven door zijn trouw.’ Daar ligt misschien de kern van de hele lezing: blijven vertrouwen wanneer we nog niet zien, blijven hopen wanneer het kwaad sterk lijkt en trouw blijven aan God wanneer antwoorden uitblijven.

Dat wachten is geen berusting en evenmin passiviteit. Het is volharden wanneer de weg niet helder is, blijven bidden wanneer de wereld ons moedeloos maakt, blijven uitzien naar God wanneer zoveel andere machten onze aandacht opeisen. Het doet denken aan de oude Mozes tijdens de strijd tegen Amalek, die zijn handen naar God geheven houdt en daarin, ondersteund door Aäron en Chur, volhardt tot de avond valt (Ex. 17,8-13). Ook daar wordt zichtbaar dat Gods volk niet alleen leeft van eigen kracht, maar standhoudt door zich telkens opnieuw naar Hem uit te strekken.

Wij hebben zulke wachttorens nodig. We leven in een wereld waarin oorlogen blijven woeden, mensen worden opgeofferd aan belangen en enkele zogenaamde groten der aarde zich gedragen alsof macht hun het recht geeft over anderen te beschikken. Als christenen hoeven wij hun manier van leven niet over te nemen. Jezus spreekt duidelijke taal over machthebbers die hun macht laten gelden: ‘Zo mag het bij jullie niet gaan. Wie van jullie de belangrijkste wil zijn, zal de anderen moeten dienen’ (Mt. 20,25-26).

Op de wachttoren staan betekent vandaag dagelijks bidden voor de wereld, de hoop levend houden en weigeren ons hart te laten vergiftigen door cynisme of moedeloosheid. Tegelijk vraagt het dat we bereid zijn dagelijks van onze wachttoren af te dalen om heel concreet lief te hebben: door te dienen, te vergeven, vrede te zoeken, nabij te zijn, voor kwetsbare mensen op te komen en het goede te doen waar dat binnen ons bereik ligt.

De vraag van Habakuk blijft ook onze vraag: hoe blijven wij als gelovigen staande in een wereld waarin de netten van het kwaad zoveel mensen meesleuren en zoveel leed veroorzaken? Misschien ligt het antwoord niet in het vinden van een verklaring voor al dat kwaad, maar in de manier waarop wij er zelf middenin gaan staan. We hoeven niet mee te gaan in de logica van macht, eigenbelang en het recht van de sterkste. We kunnen kiezen voor wat het evangelie ons voorhoudt: de waardigheid van iedere mens eerbiedigen, het onrecht niet zomaar laten passeren en trouw blijven aan de liefde, ook wanneer die weinig lijkt uit te halen.

Laten we als christenen in deze wereld op onze wachttoren blijven staan, met de voeten stevig op aarde, het hart gericht naar God en de handen uitgestrekt naar onze medemens.

En als we moe worden, laten we dan het beeld van de oude Mozes voor ogen houden, wiens armen door Aäron en Chur werden ondersteund toen hij ze zelf niet meer omhoog kon houden. Niemand hoeft alleen vol te houden. We mogen elkaar ondersteunen en bemoedigen, en bijspringen wanneer iemand het even niet meer aankan. Zo wordt gemeenschap een plaats waar de liefde niet alleen wordt verkondigd, maar ook daadwerkelijk wordt geleefd. Daar wordt iets zichtbaar van het ware gezicht van de Kerk: mensen die elkaar dragen en samen proberen te leven vanuit de liefde die zij zelf van God hebben ontvangen.

Laten we bidden

Heer,
bewaar ons ervoor
wierook te branden voor onszelf,
voor macht, aanzien of eigenbelang.
Richt ons hart op U
en leer ons te leven in uw liefde.
Vandaag, en alle dagen van ons leven.
Amen.

Moge de Heer ons helpen om midden in een gebroken wereld mensen te zijn die verbinden, helen en ruimte maken voor elkaar.
Een mooi weekend,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Voor wie of wat brandt mijn wierook?