vrijdag in week 20 door het jaar

Waar de ruach waait

Tekst overweging: Kris

Vandaag buigen we ons over de eerste lezing, een tekst die op het eerste gezicht misschien wat merkwaardig overkomt. We horen over een dal vol uitgedroogde beenderen, over botten die plots beginnen te bewegen en zich weer bij elkaar voegen, over pezen die zich vasthechten, vlees dat groeit en huid die zich over de lichamen sluit. Alsof we in een soort horrorfilm terechtkomen waarin zich voor onze ogen een akelig tafereel ontvouwt. Maar wees gerust: we bevinden ons nog steeds in de Bijbel, en achter dit bevreemdende beeld gaat een bijzonder hoopvolle boodschap van God schuil.

Het is belangrijk om meteen te zeggen dat dit visioen in zijn oorspronkelijke context allereerst niet gaat over de lichamelijke verrijzenis van afzonderlijke mensen na hun dood. Ezechiël spreekt over Israël, een volk dat zichzelf als dood beschouwt. De woorden over het openen van de graven kregen later, vanuit christelijke lezing, natuurlijk ook een diepere betekenis in het licht van Jezus' verrijzenis. Maar laten we eerst maar eens lezen wat Ezechiël zelf bedoelt: een volk dat zichzelf heeft opgegeven, wordt door God opnieuw tot leven geroepen.

Ezechiël leeft in een donkere periode. Een deel van Israël is weggevoerd naar Babylon, Jeruzalem en de tempel liggen in puin en de toekomst lijkt afgesneden. Onmiddellijk vóór onze lezing klinkt echter Gods belofte: ‘Ik zal jullie een nieuw hart en een nieuwe geest geven’ (Ez. 36,26). We hoorden die woorden gisteren. Vandaag krijgt die belofte gestalte in een visioen.

Het beeld kan nauwelijks hopelozer zijn. Er liggen alleen nog beenderen, en die zijn ‘helemaal uitgedroogd’. Dan vraagt God: ‘Mensenkind, kunnen deze beenderen weer tot leven komen?’ Ezechiël antwoordt: ‘Heer, mijn God, dat weet U alleen.’ Dat is Bijbelse hoop: niet doen alsof de werkelijkheid minder donker is, maar beseffen dat Gods mogelijkheden niet samenvallen met de onze.

Dan gebeurt er iets merkwaardigs. Eerst bewegen de beenderen naar elkaar toe. Er komen pezen, vlees groeit en huid trekt over de lichamen heen. Wat uiteengevallen was, krijgt opnieuw samenhang en gestalte. En toch volgt die sobere vaststelling: ‘maar ademen deden ze nog niet.’ Alles lijkt aanwezig, en toch ontbreekt het leven. Het is een interessant beeld. Je kunt structuren hebben, gebouwen, tradities en organisaties, je kunt mensen samenbrengen en van alles organiseren, en toch kan er iets ontbreken wat we zelf niet kunnen voortbrengen: de adem, de ruach, Gods Geest die leven schenkt. Pas wanneer die adem komt - zo lezen we in de lezing - staan de lichamen op. Het leven ontstaat niet uit de structuur zelf; het wordt geschonken.

Even terug naar het beeld van die uitgedroogde beenderen die her en der verspreid liggen. Ook wij kijken soms naar situaties waarin veel verdwenen is en denken: hier zit geen toekomst meer in. Een parochie wordt kleiner, een gemeenschap veroudert, vertrouwde vormen van kerkelijk leven verdwijnen. We zien vooral wat er niet meer is. Maar is dat ook hoe God kijkt?

Zelf werk ik als pastoraal medewerker in een woonzorgcentrum waar, naast de andere bewoners, een sterk vergrijsde gemeenschap van religieuze zusters woont. Zij behoren tot de grote Vincentiaanse familie en hebben tijden gekend waarin hun gemeenschap veel groter was en hun inzet in de zorg voor mensen heel zichtbaar aanwezig was. Intussen is er veel veranderd. Er komen geen nieuwe zusters meer bij en hun gemeenschap wordt steeds kleiner. Soms leeft dan de gedachte: ‘Het is hier gedaan voor ons; benieuwd wie als laatste het licht gaat uitdoen.’ Het klinkt misschien wat schertsend, maar er zit ook verdriet onder. Om het met de woorden van Ezechiël te zeggen: zijn dit dan alleen nog dorre beenderen?

Het antwoord is duidelijk: nee. Gods ruach, die alles weer levend maakte in de lezing, is niet afhankelijk van leeftijd, aantallen of zichtbare resultaten. Nieuw leven betekent ook niet noodzakelijk dat alles weer wordt zoals vroeger. Die zusters worden niet opnieuw jong en hun gemeenschap zal niet opnieuw groot worden. Maar hun gebed van vandaag is, net als vroeger, van levensbelang. Hun trouw aan elkaar, hun aandacht voor een medebewoner, een klein gebaar van zorg, een goed woord: ook daarin kan Gods ruach werkzaam zijn. Ook vandaag kunnen zij, ondanks hun fysieke en soms mentale broosheid, woorden van leven spreken en anderen ermee aansteken. We mogen het belang van goede woorden en liefdevolle daden niet onderschatten.

We zijn dan misschien niet Ezechiël, maar ergens diep vanbinnen zegt God ook tot deze oudere zusters, en in wezen tot ieder van ons: ‘Profeteer.’ Spreek. Spreek woorden uit in situaties waarin alles lijkt uit te doven.

Hoe vaak kijken ook wij alleen maar toe? We zien bij individuele mensen of in gemeenschappen de moed zakken, we merken dat ouderen zich terugtrekken, we horen mensen zeggen dat het allemaal geen zin meer heeft.
En wij ... wij zwijgen vaak omdat we niet weten wat we moeten zeggen. Lieve mensen, allen hebben we daarin onze roeping; ja allemaal. We kunnen allemaal woorden spreken die iemand helpen om opnieuw leven en betekenis te ervaren. 

Daarvoor zijn geen grootse theorieën nodig. We kunnen zeggen, daarom niet letterlijk: ik zie je, je betekent iets, je aanwezigheid doet ertoe. We kunnen bedanken, bemoedigen en wijzen op het goede dat iemand in zich draagt. God kan onze aanwezigheid, onze initiatieven en onze woorden gebruiken om ruimte te maken waarin zijn Geest mensen raakt en iets opnieuw aanwakkert.

Onze samenleving en onze wereld kent vele plekken waar het leven als het ware verdroogd is. Denk aan de oorlogen met hun vele letterlijke doden, aan mensen die moeten trachten te overleven tussen puin en geweld, aan armoede die zoveel mensen vandaag treft, aan zovelen die niet meer weten hoe het verder moet. Maar ook dichter bij ons hoor ik soms mensen zeggen dat hun dag leeg is, dat ze zich vervelen, dat ze blij zijn wanneer het avond wordt. Het zijn, om het beeld uit de lezing te gebruiken, vaak dorre beenderen die smachten naar adem, naar vrede, naar rechtvaardigheid, naar een woord dat opnieuw toekomst opent.

Wel, mensen, zoals gezegd: wij allen zijn geroepen om niet zwijgend toe te kijken, maar woorden en gebaren van leven aan te reiken, hoe klein ze soms ook lijken. Wij kunnen niet alles herstellen en overal nieuw leven wekken, maar we mogen erop vertrouwen dat Gods ruach ook vandaag mensen in beweging brengt en ons gebruikt om hoop aan te wakkeren waar die dreigt uit te doven.

Laten we bidden

Heer,
schenk ons uw ruach,
uw levensadem, uw heilige Geest.
Leer ons woorden spreken
die hoop wekken
waar mensen dreigen op te geven.
In Jezus' naam.
Amen.

Geliefde mensen, laten wij voor elkaar mensen van hoop zijn.
Een mooie vrijdag,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Soms begint nieuw leven met iemand die goede woorden spreekt. Wat kan dit voor jou heel concreet betekenen?