vrijdag in week 19 door het jaar

Een liefde die niet loslaat

Tekst overweging: Kris

Beide lezingen van vandaag zijn weer bijzonder interessant om verder uit te diepen. Op het eerste gezicht lijken ze heel verschillend, maar in de diepte gaan ze allebei over verbond, huwelijk en trouw. In het evangelie brengt Jezus het huwelijk terug naar Gods oorspronkelijke bedoeling: twee mensen die zich aan elkaar hechten en geroepen zijn om trouw te blijven aan het verbond dat zij met elkaar zijn aangegaan. Hij legt de lat hoog en maakt duidelijk dat liefde meer is dan een gevoel van het moment. Liefde vraagt om verbondenheid, om trouw, om een hart dat zich niet zomaar van de ander afkeert wanneer het moeilijk wordt. Toch wil ik vandaag samen met jullie vooral stilstaan bij de eerste lezing, waar eveneens over een huwelijk wordt gesproken, maar dan als beeld voor de verhouding tussen God en zijn volk.

Ezechiël 16 is een lang en bijzonder scherp hoofdstuk. De profeet vertelt de geschiedenis van Jeruzalem in de vorm van een huwelijksverhaal. Jeruzalem wordt voorgesteld als een verlaten meisje dat door God wordt gevonden. Hij ontfermt zich over haar, verzorgt haar, laat haar opgroeien en sluit met haar een verbond. Zij wordt als het ware zijn bruid. Alles wat zij heeft, heeft zij ontvangen. Maar vervolgens wordt Jeruzalem ontrouw. In de krachtige beeldspraak van Ezechiël gedraagt zij zich als een vrouw die haar echtgenoot verlaat en zich met anderen inlaat. Daarmee verwijst de profeet vooral naar afgoderij, naar politieke bondgenootschappen waarmee Israël zijn vertrouwen elders zoekt, en uiteindelijk naar het verlaten van de weg van God.

Je zou verwachten dat daarmee het verhaal afgelopen is. Het verbond is geschonden. Israël heeft zich van God afgekeerd en draagt daarvan ook de gevolgen. Maar dan klinkt aan het einde van dit harde hoofdstuk een woord dat opnieuw alles openbreekt: “Toch zal Ik aan dat verbond blijven denken, het verbond dat Ik met je gesloten heb in de dagen dat je nog jong was.” En God gaat nog verder: “Daarom zal Ik nu een verbond met je sluiten dat eeuwig zal duren.” Alsof God zegt: jullie ontrouw is niet sterker dan mijn trouw. Jullie kunnen Mij loslaten, maar daarmee houdt mijn liefde voor jullie niet op.

En dan die opmerkelijke zin: “Wanneer Ik je alles heb vergeven wat je hebt gedaan, zul je voortaan uit schaamte zwijgen.” De volgorde is belangrijk. Eerst klinkt Gods vergeving. Daarna komt het besef van wat er is misgegaan. Eerst is er Gods barmhartigheid, en die barmhartigheid maakt dat de mens met andere ogen naar zijn eigen verleden leert kijken.

Die schaamte, zoals die in de lezing benoemd wordt, hoeven we niet te verstaan als vernedering of zelfhaat. God wil zijn volk niet klein maken. Het gaat veeleer om het stil worden van iemand die plots beseft: ik heb zoveel ontvangen en toch ben ik van die liefde weggegaan. Misschien kennen we zulke momenten zelf ook. Iemand blijft ons goeddoen terwijl wij hem tekort hebben gedaan. Iemand reikt steeds opnieuw de hand terwijl wij afstand hebben genomen. Dan kan het besef van onze eigen fout veel dieper doordringen dan wanneer iemand ons alleen maar verwijten naar het hoofd slingert. Liefde kan ons soms scherper met onszelf confronteren dan veroordeling.

Wij denken bij vergeving gemakkelijk in een andere volgorde. Eerst moet iemand maar eens beseffen wat hij gedaan heeft. Eerst moet hij voldoende berouw tonen, zijn leven beteren en bewijzen dat hij het ernstig meent. Daarna kunnen we misschien over vergeving spreken. Ook in ons geloof kunnen we zo denken. Eerst moet ik mijzelf op orde krijgen, eerst moet ik beter worden, eerst moet ik God tonen dat ik zijn liefde opnieuw waard ben. Zo kan het ook gaan met bidden. Veel mensen bidden nog nauwelijks, of zelfs helemaal niet meer, omdat ze in zekere zin schaamte dragen tegenover God. Maar deze lezing leert ons het tegenovergestelde: die schaamte hoeft ons niet bij God vandaan te houden. Integendeel, juist met wat ons bezwaart, met onze schuld en onze ontrouw, mogen we naar Hem toe gaan, omdat zijn barmhartigheid ons voorafgaat en we bij Hem altijd welkom zijn, mét onze gebrokenheid, ons tekortschieten en ons onvermogen.

Ezechiël laat ons dus een omgekeerde beweging zien. God wacht niet tot zijn volk zichzelf heeft hersteld om het opnieuw tegemoet te komen. Zijn trouw gaat eraan vooraf. Zijn barmhartigheid komt naar de mens toe terwijl die mens nog met zijn gebroken geschiedenis zit. En juist die ervaring, dat God ons niet opgeeft, kan iets in ons hart veranderen. Wanneer wij werkelijk beginnen te beseffen dat Hij ons kent, ook met wat niet mooi is, en ons toch niet laat vallen, kan er iets van echte bekering ontstaan.

Dat betekent natuurlijk niet dat vergeving het verleden uitwist. Wat gebeurd is, is gebeurd. Wonden kunnen blijven. Gevolgen verdwijnen niet altijd. Vergeving maakt kwaad ook niet plots goed. Maar Gods vergeving maakt het mogelijk om eerlijk naar ons verleden te kijken zonder eraan ten onder te gaan. We hoeven onze fouten niet te ontkennen, maar we hoeven er ook niet voor altijd door bepaald te worden.

En ook op het vlak van verzoening is er vaak nog veel werk aan de winkel. Daar spraken we bij Van Woord naar leven de voorbije dagen uitgebreid over.

Waar het vandaag over gaat, is dat we aan de slag kunnen gaan met wat de lezing ‘schaamte’ noemt. Dat speelt zich diep in ons geweten af, en, laat ons eerlijk zijn: er zijn aangenamere gevoelens. Psalm 51 spreekt over een “gebroken en verbrijzeld hart” (vers 19); het gaat om iets soortgelijks. Maar juist dat pijnlijke besef van ons tekortschieten kan een genade worden wanneer we het niet van ons afduwen, maar ermee voor God durven staan. Dan leren we stil te worden vanuit de ontdekking dat Hij ons ondanks alles blijft liefhebben. En daar kan een nieuw begin groeien: vanuit verwondering en vanuit het verlangen om anders te gaan leven, niet om Gods liefde te verdienen, maar omdat we begrijpen hoe groot die liefde altijd al geweest is.

Laten we bidden

Barmhartige God,
laat het besef van onze tekorten
ons niet van U verwijderen,
maar ons juist dichter bij U brengen.
Maak ons hart nieuw in uw liefde.
Door Christus, onze Heer.
Amen.

Geliefde mensen, geen enkele misstap, klein of groot, heeft het laatste woord. Gods barmhartigheid is groter dan alles waarmee wij ons van Hem afkeren. Moge dit voor ons een reden zijn om ons telkens weer in zijn armen te werpen.
Een zonovergoten vrijdag,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Soms houdt schaamte ons verder van God weg dan nodig is. Wat zou er veranderen als je juist daarmee naar Hem toe zou gaan?