donderdag in week 19 door het jaar

Voorbij onze boekhouding

Tekst overweging: Kris

Het evangelie van vandaag sluit rechtstreeks aan bij dat van gisteren. Daar hoorden we Jezus spreken over wat we kunnen doen wanneer een broeder of zuster tegen ons zondigt: eerst naar hem of haar toegaan, vervolgens eventueel anderen erbij betrekken, en proberen de gemeenschap te herstellen. Vandaag komt Petrus daarop terug met een heel begrijpelijke vraag: ‘Heer, als mijn broeder of zuster tegen mij zondigt, hoe vaak moet ik dan vergeving schenken?’

Petrus stelt zelf zevenmaal voor. Dat is bepaald niet weinig. In de Bijbel staat het getal zeven vaak voor volheid of voltooiing. Petrus lijkt dus behoorlijk ruimhartig te denken. Toch antwoordt Jezus: ‘Niet tot zevenmaal toe, maar tot zeventig maal zeven.’ Daarmee bedoelt Hij natuurlijk niet dat we vanaf nu tot 490 moeten tellen. Wie bij de 491ste keer besluit dat het nu wel genoeg geweest is, heeft Jezus niet begrepen. Jezus wil het telraam uit onze handen nemen. Vergeving laat zich niet vatten in een boekhouding waarin we bijhouden hoeveel kansen iemand nog over heeft.

Mogelijk klinkt in Jezus’ antwoord een oud Bijbelwoord mee. In het boek Genesis horen we Lamech zeggen dat hij zevenenzeventigvoudig gewroken zal worden (Gen. 4,24). De spiraal van geweld en vergelding wordt daar steeds groter. Jezus keert die beweging als het ware om. Waar de mens de wraak wil vermenigvuldigen, wil Hij de vergeving vermenigvuldigen. Tegenover een wereld waarin kwaad telkens nieuw kwaad oproept, plaatst Jezus een manier van leven waarin vergeving de keten probeert te doorbreken.

Om duidelijk te maken waar die vergeving vandaan komt, vertelt Jezus een gelijkenis over een koning die met zijn dienaren afrekening houdt. Een van hen blijkt hem tienduizend talent schuldig te zijn. Dat is een buitensporig bedrag, zo groot dat terugbetalen eigenlijk onmogelijk is. De man smeekt om geduld. En dan gebeurt iets wat hij nauwelijks had kunnen verwachten: de koning schenkt hem niet alleen uitstel, hij scheldt hem de hele schuld kwijt.

Hier wordt duidelijk waar Jezus ons naartoe wil brengen. Het gaat niet om wat de dienaar zelf presteert, maar om wat hem wordt geschonken. Hij ontvangt veel meer dan hij had durven hopen: barmhartigheid, vrijheid, een nieuw begin.

Maar nauwelijks is hij buiten of hij ontmoet een mededienaar die hem een veel kleinere som verschuldigd is. Die vraagt hem bijna met dezelfde woorden om geduld. Toch weigert hij. Hij grijpt hem vast, eist onmiddellijke betaling en laat hem gevangenzetten.

Daar wordt duidelijk wat er werkelijk misloopt. De dienaar heeft de vergeving wel ontvangen, maar ze heeft zijn hart niet veranderd. Zijn schuld is kwijtgescholden, maar vanbinnen is hij dezelfde gebleven. De barmhartigheid die hem ten deel viel, vindt geen weg naar de ander.

De vraag van de koning raakt dan ook de kern van de gelijkenis: ‘Had jij dan geen medelijden moeten hebben met je mededienaar, zoals ik medelijden had met jou?’ Christelijke vergeving begint niet bij onze eigen morele kracht of grootmoedigheid. Zij begint bij het besef dat wij zelf leven van vergeving. Wij ontvangen telkens opnieuw Gods geduld, zijn barmhartigheid en zijn bereidheid om met ons verder te gaan. Vanuit die ontvangen barmhartigheid nodigt Jezus ons uit om ook zelf barmhartig met anderen om te gaan.

Dat is niet eenvoudig. Voor onze eigen fouten hopen we meestal op begrip. We wensen dat anderen rekening houden met onze zwakheid, onze vermoeidheid, onze geschiedenis of onze goede bedoelingen. Wanneer iemand anders ons pijn heeft gedaan, vinden we diezelfde mildheid vaak moeilijker. Dan herinneren we ons vaak nog precies wat er gezegd of gedaan is. Soms dragen we zulke woorden en gebeurtenissen jarenlang met ons mee.

Jezus vraagt ons vandaag om de vergeving die wij zelf van God ontvangen niet bij ons te laten blijven steken. Zij wil ons hart veranderen en doorstromen naar onze omgang met anderen. Daarin klinkt ook de ernst van Jezus’ woorden door: ontvangen barmhartigheid roept ons op tot bekering en wil zichtbaar worden in de manier waarop wij met elkaar leven.

Dat betekent niet dat we kwaad moeten goedpraten. Vergeven is niet doen alsof er niets gebeurd is. Het betekent ook niet dat we alles moeten blijven verdragen of geen grenzen mogen stellen. Soms is afstand nodig. Soms is vertrouwen ernstig beschadigd en vraagt herstel veel tijd.

Vergeving en verzoening vallen ook niet altijd samen. Voor echte verzoening zijn doorgaans twee mensen nodig die bereid zijn elkaar opnieuw tegemoet te komen. Vergeving kan soms een weg zijn die één mens, misschien heel langzaam, voor Gods aangezicht begint.

Jezus spreekt aan het einde van het evangelie over ‘van harte’ vergeven. We kunnen zeggen: ‘Ik vergeef je’, terwijl die woorden vooral een intentie uitdrukken. Dat kan een belangrijk begin zijn, maar van harte vergeven gaat nog dieper. Het betekent dat we de ander niet langer willen vastzetten in wat hij of zij ons heeft aangedaan. Het gaat hier over een houding van het hart, waarin we de ander niet langer gevangen willen houden in zijn of haar schuld. Enkel zo kan vergeving de weg naar verzoening openen.

Laten we vandaag deze vraag meenemen: heeft de barmhartigheid die ik zelf van God ontvang ook werkelijk mijn hart bereikt? Want wie beseft hoeveel hem zelf geschonken wordt, leert ook anders kijken naar de schuld van een ander. Tot zeventig maal zeven. Gods barmhartigheid is zoveel groter dan onze boekhouding.

Laten we bidden 

Heer Jezus,
bevrijd ons van het tellen en afwegen,
en leer ons vergeven
vanuit de barmhartigheid
die wij zelf van U ontvangen.
In uw naam.
Amen.

Geliefde mensen, moge veelvuldige vergeving ons brengen tot het feest van de verzoening.
Een toegewijde donderdag,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Vergeving opent de weg naar verzoening. Is er in mijn leven iemand voor wie ik die weg opnieuw zou kunnen openen?