dinsdag in week 17 door het jaar

De kunst van het leren zien

Tekst overweging: Kris

Sommige evangelieteksten strelen ons hart. Andere schuren. Het evangelie van vandaag behoort zonder twijfel tot die laatste groep. Jezus spreekt over de duivel. Over engelen die zullen maaien. Over een vuuroven. Over gejammer en tandengeknars. Ook al geven we het niet graag toe, we hadden wellicht liever gehad dat Jezus zich hier anders had uitgedrukt. Bovendien passen zijn woorden niet altijd bij het beeld van Hem dat wij in ons hart meedragen. En toch staan ze er. Daarom verdienen ze het ook om ernstig genomen te worden.

Waarom spreekt Jezus zo? Waarom gebruikt Hij zulke indringende beelden?

Eén ding is alvast duidelijk: Jezus neemt het kwaad bloedernstig. Hij doet niet alsof goed en kwaad uiteindelijk hetzelfde zijn. Hij doet niet alsof onrecht vanzelf verdwijnt. Evenmin spreekt Hij over een barmhartigheid die op het einde alle kwaad eenvoudig zou uitwissen alsof het nooit had bestaan. Dat zou een misverstaan zijn van Gods goedheid.
Tegelijk mogen we deze woorden niet lezen als een letterlijke beschrijving van wat God ooit zal doen. Jezus spreekt als een profeet en gebruikt de beeldtaal die zijn toehoorders uit de Joodse apocalyptische traditie kennen. Zoals de profeten vóór Hem gebruikt Hij krachtige beelden om Gods boodschap indringend te laten klinken.
Het gaat niet om een reportage van het hiernamaals, maar om taal die wil wakker schudden. Als geen ander weet Jezus hoe leugen, geweld, hoogmoed en onverschilligheid mensen en samenlevingen kunnen breken. Daarom spreekt Hij zo krachtig: niet om ons angst aan te jagen of nieuwsgierig te maken naar het einde van de tijden, maar om ons vandaag te helpen kiezen voor het goede.

Als we het evangelie van vandaag lezen, gaat onze aandacht onmiddellijk naar het graan en het onkruid. Maar laten we toch vooral niet over het hoofd zien dat dit evangelie in de eerste plaats over de knechten gaat en over hun kijk op de werkelijkheid.
Hoe kijken wij - anno 2026 - naar onze wereld vandaag? Hoe kijken wij naar het onkruid en het graan dat, net als in de gelijkenis van Jezus, tegelijk opgroeit, zowel op de akker van de grote wereld als op de akker van ons eigen hart?

Mijn gedachten gaan naar een lezing van de Tsjechische priester en theoloog Tomáš Halík, die eerder deze week de plenaire vergadering van de Federatie van de Bisschoppenconferenties van Azië in Jakarta toesprak. Daar zei hij dat de toekomst van het christendom zal afhangen van de vraag of onze gemeenschappen plaatsen worden waar mensen bereid zijn opnieuw te leren zien. Een opmerkelijke uitspraak. (De volledige analyse van deze lezing vindt u bij de leestip van zaterdag 25 juli.)

Volgens Halík is zien veel meer dan waarnemen of vaststellen. Ten eerste, zo stelt hij, vraagt het evangelie dat wij voorbij de oppervlakte leren kijken. Onze tijd leeft van snelle beelden, onmiddellijke reacties en scherpe meningen. Polarisatie en populisme voeden zich met eenvoudige tegenstellingen. Werkelijke wijsheid begint waar mensen de tijd nemen om aandachtig te kijken en zich niet laten meeslepen door de eerste indruk. Zo leren wij als christenen Gods aanwezigheid beter te herkennen. Niet alleen het kwaad vraagt onze aandacht. Ook de stille kiemen van Gods koninkrijk verdienen het om gezien te worden. Waar groeit verzoening? Waar wordt een mens opgericht? Waar breekt nieuw leven door? Waar is de Geest aan het werk? Juist daarin ligt volgens Halík een belangrijke opdracht van de Kerk. Zij hoeft niet voor elk maatschappelijk probleem een technische oplossing aan te reiken. Haar eerste roeping is mensen helpen de werkelijkheid dieper te lezen en Gods werkzaamheid in deze wereld te onderscheiden.

Dit alles, zo stelt Halík, verandert niet alleen onze manier van kijken, maar ook ons handelen. Dan gaat het over meewerken aan het goede dat God reeds gezaaid heeft. Dan gaat het over verantwoordelijkheid en engagement.
En daarover gaat nu precies het evangelie van vandaag. Hoe kijken de knechten? Hoe kijken wij vandaag naar de werkelijkheid rondom ons en naar diezelfde werkelijkheid in ons eigen hart?

Jezus laat zien hoe twee manieren van kijken tegenover elkaar staan. De knechten uit het evangelie zien het onkruid en willen onmiddellijk handelen. "Zullen wij het uittrekken?" vragen zij. De eigenaar antwoordt: "Nee." Niet omdat hij het kwaad onbelangrijk vindt. Niet omdat waarheid en leugen uiteindelijk weinig verschil maken. Wel omdat hij verder kijkt. Hij ziet ook de tarwe. Hij gelooft in de groeikracht van het goede. Hij weet dat een te snelle ingreep ook de tarwe kan beschadigen. Daarom kiest hij voor geduld.

Al te vaak wordt dat als zwakte gezien. De Bijbel noemt dat hoop. Wanhoop ziet alleen nog het onkruid. Hoop ziet ook de tarwe. Wanhoop schrijft mensen af. Hoop blijft geloven dat God in mensen kan voltooien wat Hij zelf begonnen is. Niet alleen zien wat verkeerd loopt, maar ook leren herkennen waar God reeds aan het werk is en van daaruit meewerken aan de groei van zijn Koninkrijk.

Daarnaast ook zien waar mensen verkeerd lopen. Ook hier dieper zien. Wie onmiddellijk oordeelt verliest dat diepere zien. Hij ankert zich vast aan het oordeel en het dieper zien krijgt geen ruimte meer. Wie diep kijkt, ziet achter het merkwaardig gedrag van iemand vaak een innerlijke nood.

Wie de evangelies leest, ziet dat Jezus zo keek. Hij zag in Levi meer dan een tollenaar en riep hem tot leerling (Mc 2,13-17). Hij zag in Zacheüs meer dan een afperser en ging bij hem aan tafel (Lc 19,1-10). Hij zag in Petrus meer dan zijn verloochening en vertrouwde hem opnieuw zijn kudde toe (Joh 21,15-19). Hij zag in de misdadiger naast Hem meer dan zijn verleden en beloofde hem - na een eerlijk berouw - het paradijs (Lc 23,39-43). Jezus praat het kwaad nooit goed. Hij noemt de zonde bij haar naam. Maar Hij schrijft de zondaar nooit af. Dat is de blik van de Goede Herder. Hij ziet niet alleen wie mensen vandaag zijn of hoe zij vandaag leven. Hij ziet ook wie zij, door Gods genade, kunnen worden. In die hoop leefde Hij, zo sprak Hij, zo handelde Hij.

Leren wij kijken met de ogen van Christus? Durven wij onderscheid te maken tussen goed en kwaad, zonder onszelf tot rechter over mensen te maken? Durven wij het kwaad ernstig te nemen en tegelijk te blijven geloven dat Gods genade sterker is dan het kwaad?

Zo ook het kwaad in onszelf. Want ook door ons eigen hart loopt een grens tussen tarwe en onkruid. Ook wij leven iedere dag van Gods geduld.

Als God zo met ons omgaat zijn wij op onze beurt geroepen het goede te beschermen, de kiemen van Gods koninkrijk te helpen groeien en nooit op te houden te hopen op de bekering van hen die kwaad doen, ook van onszelf.

Samengevat: het evangelie van vandaag leert ons op een bepaalde wijze te kijken naar de werkelijkheid: niet oppervlakkig of overhaast, maar met de ogen van Christus, die het kwaad ernstig neemt en tegelijk blijft geloven in de groeikracht van het goede. Mogen wij, vanuit Gods inwoning in ons, als christenen met verantwoordelijkheid en engagement leven, ieder op zijn eigen plaats en met de gaven en talenten die hij of zij ontvangen heeft.

Laten we bidden

Heer Jezus,
leer ons kijken met uw ogen.
Geef ons de wijsheid
om goed en kwaad te onderscheiden,
de moed om het goede te beschermen
en het geduld om een mens
nooit af te schrijven.
Maak ons tot mensen van hoop,
die met verantwoordelijkheid en liefde
hun plaats innemen in deze wereld.
Amen.

Geliefde mensen, laat ons het evangelie zichtbaar maken in de manier waarop wij kijken, spreken en handelen.
Een mooie dinsdag,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Kan ik het kwaad ernstig nemen en tegelijk de hoop bewaren?